MMPI kişilik envanteri

Bazen yaşadığınız güçlüğün adını koymak kolay değildir. Kaygı mı, depresyon mu, yıllardır süren bir kişilik örüntüsü mü, yoksa hepsinin bir karışımı mı? Bazen de bir işe başvuru, mahkeme süreci ya da bir tedavi kararı öncesinde kişiliğin ve ruh sağlığının daha nesnel bir biçimde değerlendirilmesi gerekir. MMPI, böyle durumlarda klinik değerlendirmeye önemli katkı sağlayan, uzun yıllardır kullanılan ve üzerinde en çok araştırma yapılmış psikolojik testlerden biridir.

MMPI nedir?

MMPI, Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri'nin kısaltmasıdır. İlk olarak geçen yüzyılın ortalarında, ruhsal bozuklukların değerlendirilmesine yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş, zaman içinde güncellenmiş ve pek çok dile uyarlanmıştır. Türkçe uyarlaması da bulunmaktadır ve ülkemizde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Envanter, kişinin düşünceleri, duyguları, alışkanlıkları, bedensel şikâyetleri, ilişkileri ve tutumlarıyla ilgili çok sayıda ifadeden oluşur. Kişi her ifadenin kendisi için doğru mu yanlış mı olduğunu işaretler. Tek tek ifadeler değil, yanıtların bütünü ve oluşturduğu örüntü anlam taşır.

Hangi durumlarda istenir?

Yetişkinlerde MMPI şu durumlarda değerlendirmeye katkı sağlamak amacıyla kullanılabilir:

• Belirtilerin karmaşık olduğu ve tanının netleşmediği durumlar
• Depresyon, kaygı, bedensel şikâyetler ve kişilik özelliklerinin birbirinden ayırt edilmesi
• Uzun süredir devam eden ilişki ve uyum güçlüklerinin anlaşılması
• Tedavi planının kişiye özel olarak yapılandırılması
• Bazı mesleki değerlendirmeler, sağlık kurulu ve adli süreçler
• Tedavi sürecinde değişimin izlenmesi

MMPI'nin istenip istenmeyeceğine klinik görüşmeden sonra karar verilir. Her başvuruda gerekli değildir; değerlendirmeye gerçekten katkı sağlayacağı durumlarda önerilir.

Nasıl uygulanır?

Test, sessiz ve rahat bir ortamda, kâğıt üzerinde ya da bilgisayarda uygulanır. Kişi ifadeleri kendi hızında okuyup yanıtlar. Uygulama süresi kişiye göre değişmekle birlikte genellikle bir ila iki saat arasındadır. Okuma güçlüğü olan kişiler için uygun düzenlemeler yapılabilir. Uygulama öncesinde testin amacı açıklanır ve sorularınız yanıtlanır.

Testin doğru sonuç vermesi için birkaç noktaya dikkat etmek gerekir:

• İfadeleri “olmak istediğiniz” ya da “olmanız gerektiğini düşündüğünüz” kişiye göre değil, bugün gerçekte nasıl olduğunuza göre yanıtlamak
• Bir ifade üzerinde çok uzun düşünmemek; ilk akla gelen yanıt çoğu zaman en doğrusudur
• Mümkün olduğunca boş bırakmamak
• Uykusuz, aşırı yorgun ya da alkol etkisi altındayken teste girmemek

Geçerlik ölçekleri

MMPI'yi diğer pek çok testten ayıran özelliklerden biri, kişinin testi nasıl yanıtladığını değerlendiren geçerlik ölçekleridir. Bu ölçekler, örneğin kişinin kendini olduğundan daha iyi ya da daha kötü göstermeye çalışıp çalışmadığını, ifadeleri dikkatle okuyup okumadığını ve yanıtlarında tutarlı olup olmadığını gösterir. Bu bilgi, klinik ölçeklerin ne kadar güvenle yorumlanabileceğini belirler.

Geçerlik ölçeklerinin önemli bir yanı da şudur: kendini olduğundan iyi gösterme eğilimi ya da yardım çağrısı niteliğinde abartılı yanıtlar vermek, kendi başına anlamlı bir bilgidir. Örneğin yoğun sıkıntı içindeki bir kişinin “her şeyi” işaretlemesi, ne kadar zorlandığını anlatmanın bir yolu olabilir.

Klinik ölçekler ne anlatır?

Klinik ölçekler; bedensel şikâyetlere odaklanma, çökkünlük, kaygı ve gerginlik, öfke ve dürtüsellik, şüphecilik, sosyal içe dönüklük, sıra dışı düşünce ve algılar, enerji ve coşku düzeyi gibi farklı alanlarda kişinin yanıtlarını, aynı yaş ve cinsiyetteki geniş bir karşılaştırma grubuyla kıyaslar. Bir ölçekte yüksek puan almak, otomatik olarak o alanda bir bozukluk olduğu anlamına gelmez; yalnızca o alanla ilgili yanıtların ortalamadan farklı olduğunu gösterir.

Yorumda tek tek ölçeklerden çok, ölçeklerin birbirleriyle oluşturduğu profil önemlidir. Aynı ölçekteki yükselme, farklı profillerde farklı anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle MMPI yorumu, eğitimli bir klinisyen tarafından, kişinin öyküsü ve görüşmede elde edilen bilgilerle birlikte yapılır.

Sonuçlar nasıl paylaşılır?

Test sonuçlarını size anlaşılır bir dille, bir geri bildirim görüşmesinde açıklarız. Bu görüşmede sonuçların sizin deneyimlerinizle ne kadar örtüştüğünü birlikte değerlendiririz. Sonuçlar çoğu zaman kişinin kendisi hakkında sezdiği ama adını koyamadığı şeyleri görünür kılar. Sonuç raporu tedavi planına yön verir; gerektiğinde başka değerlendirmelerle desteklenir.

Test sonuçları kişisel sağlık bilgisi niteliğindedir ve gizlidir. Yasal zorunluluklar dışında, sizin onayınız olmadan üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Mesleki ya da adli bir değerlendirme kapsamında uygulanan testlerde ise sonucun kimlerle paylaşılacağı en başta açıkça konuşulur.

MMPI'nin sınırları

MMPI güçlü bir araçtır; ancak tek başına bir tanı aracı değildir ve kişinin tüm yönlerini yansıtmaz. Test, uygulandığı andaki durumu gösterir; ağır bir kriz döneminde yapılan uygulama, kişinin genel kişilik yapısından çok o anki sıkıntısını yansıtabilir. Kültürel farklılıklar, eğitim düzeyi, okuduğunu anlama becerisi ve bazı bedensel hastalıklar da sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle sonuçlar her zaman klinik bağlam içinde yorumlanır.

MMPI ve diğer değerlendirmeler

MMPI, değerlendirme sürecinde kullanılan araçlardan yalnızca biridir. Dikkat güçlüğü ön plandaysa dikkat performansını ölçen bilgisayar tabanlı testler, bellek ve düşünme hızıyla ilgili şikâyetler varsa nöropsikolojik değerlendirme, belirli bir belirtinin şiddetini izlemek gerekiyorsa daha kısa ve odaklı ölçekler tercih edilebilir. Bazı durumlarda bu araçlar birlikte kullanılır ve birbirini tamamlar. Hangi testlerin size gerçekten katkı sağlayacağını, gereksiz uygulamalardan kaçınarak, ilk görüşmeden sonra birlikte belirleriz. Amaç, olabildiğince çok test yapmak değil, sorunuza en net yanıtı verecek değerlendirmeyi seçmektir. Uygulanan her testin neden istendiğini, ne kadar süreceğini ve sonucun size nasıl iletileceğini önceden açıkça anlatırız; böylece sürecin hiçbir aşamasında ne yapıldığını bilmeden ilerlemezsiniz.

Teste nasıl hazırlanmalı?

MMPI için önceden çalışmak ya da özel bir hazırlık yapmak gerekmez; zaten testin doğru ya da yanlış bir yanıtı yoktur. Uygulama gününden önceki gece iyi uyumak, aç gelmemek, yanınıza okuma gözlüğünüzü almak ve acele etmeyeceğiniz bir zaman dilimi ayırmak yeterlidir. Düzenli kullandığınız ilaçları bırakmanıza gerek yoktur; ancak hangi ilaçları kullandığınızı bize bildirmeniz önemlidir. Test öncesi kaygı duymanız çok olağandır; uygulamanın başında bu kaygıyı konuşmak çoğu zaman rahatlatıcıdır.

Testten önce ve sonra bir görüşme neden önemli?

MMPI'nin en verimli kullanımı, bir klinik görüşmeyle başlayıp bir geri bildirim görüşmesiyle tamamlanmasıdır. Test öncesindeki görüşme, testin neden istendiğini ve hangi sorulara yanıt aranacağını belirler. Test sonrasındaki görüşme ise sonuçların sizin hayatınızda neye karşılık geldiğini anlamayı sağlar. Yalnızca bir rapor almak yerine bu sürecin bütününe katılmak, testten en yüksek faydayı almanızı sağlar.